Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet, Institut za sociološka istraživanja, Beograd, Srbija
Primljeno: 10.04.2025. godine
Revidirano: 19.05.2025. godine
Prihvaćeno: 20.05.2025. godine
UDK: 316.334.3-057.117(4)
331.101/.102(4)
331.5(4)
Strane: 17-51
Rad se bavi ideološko-političkim orijentacijama prekarijata u tri države koje zauzimaju različite pozicije unutar svetskog kapitalističkog sistema – Srbija, Hrvatska i Nemačka. Analiza počiva na podacima prikupljenim u okviru devete runde Evropskog društvenog istraživanja (European Social Survey) iz 2018. godine. Pripadnici prekarijata se u sve tri države u velikoj meri identifikuju sa političkim akterima koji koriste socijalnu demagogiju u svom diskursu, pri čemu se ne dovode u pitanje temeljne pretpostavke na kojima neoliberalni oblik kapitalističke regulacije društvenih odnosa počiva. Uočene su razlike u političkoj participaciji, percepciji političke efikasnosti i stepenu ideološke identifikacije između zemalja. Dok u Srbiji i Hrvatskoj vlada niska zainteresovanost za politiku i nepoverenje u politički sistem, u Nemačkoj je zabeležen viši nivo političke kompetencije i participacije. U Srbiji se prekarijat identifikuje sa desničarskim ili strankama desnog centra. Hrvatski prekarijat se najviše identifikuje sa politikama koje zagovaraju desno orijentisane političke opcije koje koriste socijalnu demagogiju i zagovaraju zaštitu „domaćeg kapitalizma”. U Nemačkoj se prekarijat opredeljuje za stranke centra koje retorički naginju ulevo, ali promovišu (neo)liberalne ekonomske politike. Sa radikalno-desničarskom Alternativom za Nemačku češće se identifikuju neprekarni ispitanici, što se može objasniti time da je migrantsko poreklo – koje ova stranka oštro kritikuje – jedan od ključnih prediktora prekarnosti u Nemačkoj. Posebna pažnja posvećena je načinu na koji prekarijat interpretira i reaguje na političku ponudu u kontekstu krizne dinamike neoliberalnog oblika kapitalizma, pri čemu redistributivno-etatističke tendencije poprimaju široku (demagošku) podršku nezavisno od pozicije države unutar globalnog kapitalističkog sistema.
KLJUČNE REČI: prekarijat / ideološko-politička orijentacija / Srbija / Nemačka / Hrvatska / Evropsko društveno istraživanje
