Institut za kriminološka i sociološka istraživanja, Beograd, Srbija
Primljeno: 27.08.2025. godine
Revidirano: 14.09.2025. godine
Prihvaćeno: 23.09.2025. godine
UDK: 316.644:32(497.1-89)
323.23(497.1-89)
Strane: 109-138
Cilj rada je kritička analiza pravnog regulisanja govora mržnje u kontekstu političkog diskursa na prostoru bivše Jugoslavije. Poseban fokus usmeren je ka dva međusobno povezana aspekta i to konceptualne i normativne osnove pojma govora mržnje, kao i uporedni pregled zakonodavnih okvira i sudske prakse u odabranim zakonodavstvima. U prvom delu rada izvršena je normativna i teorijska analiza posmatranih pitanja radi obuhvatnijeg sagledavanja pravnih i teorijskih temelja govora mržnje i političkog izražavanja uopšte. Polazeći od međunarodnih pravno-političkih instrumenata za zaštitu ljudskih prava, relevantne sudske prakse i značajnih doktrinarnih stavova, u ovom delu rada se izlaže o pojmovnim određenjima i suštinskim karakteristikama govora mržnje. Posebna pažnja posvećena je svojevrsnoj normativnoj tenziji između zaštite političkog diskursa, koji se smatra osnovom demokratskog društva, te pravnih ograničenja usmerenih na zaštitu pojedinaca i grupa od podsticanja diskriminacije, neprijateljstva odnosno nasilja. Analiza je, takođe, upravljena i na problematiku razlikovanja govora mržnje od kontroverznog ili uvredljivog, ali pravno dopuštenog političkog izražavanja, naročito kada je reč o osetljivim temama poput etniciteta, religije ili kolektivnog sećanja na istorijske događaje. U drugom delu rada se daje pravno komparativni prikaz načina na koje se zemlje bivše Jugoslavije uredile pitanjezabrane govora mržnje. Iako su načelno posmatrane države to pitanje regulisale u skladu sa međunarodnim standardima, a naročito onim uspostavljenim u okviru Saveta Evrope, primećuje se različit pristup sudova u pogledu tumačenja i primene odredbi koje se odnose na govor mržnje. Slovenija i Hrvatska, kao članice EU, manje-više su uskladile svoju regulativu sa tzv. acquis communautaire, ali su i druge posmatrane države usled procesa pridruživanja EU na tragu takvog načina kreiranja pravnog okvira koji se odnosi na govor mržnje. Stoga, razmotreni su zajednički elementi i specifičnosti predmetnih jurisdikcija kako bi se identifikovali obrasci postupanja, nedoslednosti i moguće najbolje prakse. Posebna pažnja posvećena je pojavama govora mržnje koje su oblikovane etno-političkim sukobima i ratnim narativima devedesetih godina prošlog veka, a koji i dalje snažno utiču na savremeni politički diskurs na prostoru bivše Jugoslavije. Osnovni cilj istraživanja jeste razvijanje analitički utemeljenih kriterijuma za razlikovanje govora mržnje od političkog izražavanja, uz uvažavanje specifičnih izazova postkonfliktnih i tranzicionih društava na prostoru bivše Jugoslavije.
KLJUČNE REČI: : govor mržnje / politički diskurs / sloboda izražavanja / zemlje bivše Jugoslavije / informisano društvo
